Po pierwsze profilaktyka czyli czym są funkcje prymarne?

Na długo przed tym jak dziecko zacznie mówić przygotowuje swój aparat artykulacyjny (między innymi język) do mówienie. Jak to możliwe? Otóż karmienie, sposób oddychania, połykania, przyjmowania płynów, odgryzanie, gryzienie i żucie ma znaczenie dla przyszłej artykulacji.

Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy jak właśnie te czynności, zwane prymarnymi są ważne dla dalszego rozwoju dziecka. Ponadto, niewielu z rodziców uświadamia sobie,że każdy ich wybór dotyczący między innymi smoczka, butelki, kubeczka, łyżeczki też ma znaczenie dla rozwoju odpowiednich warunków ustno-twarzowych.

Funkcje prymarne

Oddychanie jest funkcją niezbędną do życia. Już w życiu prenatalnym płód oddycha całą powierzchnią ciała, w późniejszym okresie życia płodowego ma miejsce oddychanie łożyskowe czyli gazowa wymiana w łożysku, między krwią matki i płodu. Ruchy oddechowe, nie związane z czynnością płuc, pojawiają się pod koniec 3 miesiąca życia płodowego i są one wynikiem rozwoju mięśni oddechowych. W czasie porodu, po kilku nieregularnych wdechach ustala się rytmiczne oddychanie. Drogi oddechowe pełnią bardzo ważną funkcje: umożliwiają oddychanie i generowanie mowy (wszystkie głoski w języku polskim realizowane są na wydechu). Prawidłowe oddychanie polega na wdychaniu powietrza nosem a wydychaniu ustami podczas mowy, śpiewu czy przy zwiększonym wysiłku. W spoczynku prawidłowy tor oddychania to ten przez nos. Przy prawidłowej cyrkulacji powietrza w zatokach dziecka organizm jest dotleniony i może się rozwijać. Naturalną pozycją języka w trakcie oddychania jest miejsce na podniebieniu przy zamkniętej szparze warg.

Funkcja połykania jest ściśle związane z rozwojem innych funkcji prymarnych takich jak oddychanie i przyjmowanie pokarmów. Połykanie jest czynnością odruchową, wrodzoną, obserwowaną od 4 miesiąca życia płodowego. W miarę dojrzewania układu mięśniowego i pod wpływem prawidłowego rozwoju całego aparatu artykulacyjnego połykanie niemowlęce (infantylne) zamienia się w połykanie dojrzałe (somatyczne). W akcie połykania niemowlęcego biorą udział mięśnie warg, policzków i bródkowe. Jest ono możliwe przy jednoczesnym ssaniu i oddychaniu. W ustnej fazie niemowlęcego typu połykania język jest w kontakcie z napiętymi wargami i policzkami i znajduje się pomiędzy wałkami dziąsłowymi. W dojrzałym typie połykania łuki zębowe są zwarte, a koniec języka opiera się na przedniej części podniebienia i zębów siekaczy. Infantylny typ połykania powinien zamienić się w dojrzały pomiędzy 18 miesiącem a 3 rokiem życia.

Odgryzanie występuje od momentu pojawienia się siecznych zębów mlecznych (pomiędzy 8 a 10 miesiącem życia). Odcinanie kęsów stałego pokarmu następuje za pomocą przednich zębów.

Gryzienie pojawia się wraz z wystąpieniem kolejnych zębów mlecznych. Po odcięciu kęsa lub włożeniu kawałka pokarmu do jamy ustnej następuje przejęcie pokarmu przez język, zamknięcie warg i przeniesienie pokarmu na powierzchnie żujące zębów bocznych.

Żucie następuje po treningu gryzienia i pojawia się wraz z kolejnymi zębami mlecznymi, w szczególności trzonowymi.Żucie odbywa się najczęściej po jednej stronie z użyciem duże siły a jego istota to rozcieranie twardego i pokruszonego pokarmu między powierzchniami zębów trzon owych z wykorzystaniem ruchów zbliżonych do obrotowych, które są przeplatane przemieszaniem pokarmu ze śliną.

Do logopedy najczęściej przychodzą rodzice z kilkuletnim dzieckiem, które nie mówi lub mówi mało.

Do logopedy najczęściej przychodzą rodzice z kilkuletnim dzieckiem, które nie mówi lub mówi mało. Niemniej jednak wiele niepokojących sygnałów można zaobserwować już na długo wcześniej. Jak? Po prostu obserwując!

Drodzy rodzice, zawsze to powtarzam – musimy być czujni. Nie chodzi o to by stać się tzw. „rodzicem helikopterem” i chronić dziecko przed każdym upadkiem czy bakterią. Nie chodzi o to żeby być z dzieckiem non-stop i wyrzucać sobie, że na obiad zrobiliśmy pizzę zamiast brokuła. Nie chodzi o to by kupować tylko edukacyjne zabawki i nigdy nie włączać telewizora. To wszystko jest przesada. O jednym jednak trzeba zawsze pamiętać- nie można zaniedbywać niepokojących sygnałów.

I tak np. gdy Twoje dziecko:

  • nie jest w stanie nauczyć się jeść z łyżeczki ok. 7-8 miesiąca życia,
  • nie potrafi pić z kubka ok. 9 miesiąca życia,
  • gdy odmawia przyjmowania twardych pokarmów a ma już zęby,
  • oddycha cały czas torem ustnym,
  • zgrzyta zębami,
  • ma bardzo słabe napięcie w obrębie buzi (usta są ciągle otwarte, żuchwa opuszczona, dużo się ślini)
  • ma kłopoty z połykaniem,
  • krztusi się przy przyjmowaniu płynów lub/i połykaniu pokarmów,
  • połyka wysiłkowo (bardzo głośno, z wyraźną trudnością) itd.,

to są to sygnały, które powinny Cię zaniepokoić i skłonić do wizyty u logopedy.

Pamiętajcie! Logopeda pomaga dzieciom od urodzenia, nie czekajcie na wiek przedszkolny lub szkolny gdy coś jest nie tak. Im wcześniej rozpocznie się terapia (a czasami wystarczy zwykła zmiana nawyków) tym lepiej dla Waszego dziecka.

Bibliografia:
Pluta-Wojciechowska D., Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji, wyd. Ergosum 2012
Rządzka M., Wczesna diagnoza i stymulacja logopedyczna noworodka i niemowlaka, materiały ze szkolenia 2018

5 komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *